تلسکوپ فضایی سوئیفت ناسا پس از بیش از ۲۲ سال فعالیت علمی، به‌صورت کنترل‌نشده وارد جو زمین شد و بیشتر اجزای آن در مسیر سقوط سوخت. این پایان مأموریتی است که قرار بود فقط دو سال طول بکشد، اما بیش از دو دهه به رصد برخی از مهم‌ترین پدیده‌های پرانرژی جهان ادامه داد.
نکات کلیدی
- سوئیفت پس از بیش از ۲۲ سال فعالیت علمی، از فراز شمال جزیره سوماترا وارد جو شد.
- بیشتر اجزای رصدخانه هنگام سقوط سوختند و احتمال برخورد بقایا با انسان‌ها یک در ۲۱۰۰ اعلام شد.
- عملیات یک شرکت خصوصی برای انتقال سوئیفت به مداری بالاتر، سه ماه پیش از سقوط شکست خورد.
- این تلسکوپ بیش از ۲۰۰۰ فوران پرتو گاما و ۱۴۰۰ ابرنواختر را رصد کرد.
- مأموریتی که برای دو سال طراحی شده بود، در نهایت بیش از دو دهه ادامه پیدا کرد.
بازگشت کنترل‌نشده سوئیفت به جو زمین
براساس گزارش سقوط تلسکوپ فضایی سوئیفت، این رصدخانه روز چهارشنبه در ساعت ۷:۳۹ صبح به وقت شرق آمریکا، از آسمان شمال جزیره سوماترا در اندونزی وارد جو شد. بیشتر بخش‌های آن بر اثر ورود به جو سوختند و ناسا احتمال برخورد بقایای احتمالی با انسان‌ها را یک در ۲۱۰۰ برآورد کرده بود.
سوئیفت از زمان پرتاب به‌تدریج تحت‌تأثیر کشش جو زمین ارتفاع خود را از دست می‌داد. این تلسکوپ پیشرانه‌ای برای جبران کاهش ارتفاع نداشت و با نزدیک‌ترشدن به زمین، روند افت مدار آن نیز سریع‌تر شد.
چرا عملیات نجات به نتیجه نرسید؟
ناسا در سپتامبر ۲۰۲۵ قراردادی ۳۰ میلیون دلاری با شرکت آمریکایی Katalyst Space امضا کرده بود. هدف این همکاری، طراحی یک فضاپیمای رباتیک برای انتقال سوئیفت به مداری بالاتر و افزایش عمر عملیاتی آن بود.
کاتالیست اسپیس در سوم ژوئیه فضاپیمای خدماتی LINK را پرتاب کرد؛ فضاپیمایی به‌اندازه یک یخچال که سه بازوی رباتیک داشت. بااین‌حال، مشکلات سامانه پیشران و چرخ‌های واکنشی مسئول کنترل جهت، اجازه ندادند این فضاپیما به سوئیفت متصل شود. LINK نیز در نهایت به زمین سقوط کرد.
ناسا باوجود شکست عملیات، آن را اقدامی ارزشمند ارزیابی کرد؛ زیرا این مأموریت به توسعه فناوری تعمیر و سرویس فضاپیماها، آزمایش مأموریت‌هایی با زمان‌بندی بی‌سابقه و بررسی روش‌های افزایش عمر ماهواره‌های مستقر در مدار پایین زمین کمک کرد.
مأموریتی دوساله که بیش از دو دهه دوام آورد
سوئیفت در نوامبر ۲۰۰۴ با مأموریتی دوساله برای مطالعه فوران‌های پرتو گاما به فضا پرتاب شد. این فوران‌ها انفجارهایی بسیار قدرتمند هستند که در نقاط بسیار دور جهان رخ می‌دهند. نام Swift نیز به توانایی رصدخانه در تغییر سریع جهت مشاهده اشاره داشت.
این تلسکوپ می‌توانست فوران‌های پرتو گاما را شناسایی کند، موقعیت آن‌ها را به رصدخانه‌های دیگر اطلاع دهد و سپس در مدت حدود یک دقیقه ابزارهای خود را به سمت محل انفجار بچرخاند. این سرعت به سوئیفت امکان می‌داد تابش‌های پس از انفجار را پیش از محوشدن ثبت کند.
فعالیت علمی سوئیفت فقط به فوران‌های پرتو گاما محدود نماند. این رصدخانه پدیده‌های مختلفی را بررسی کرد:
- انفجارهای ابرنواختری
- سیاه‌چاله‌های فعال
- سیارک‌ها
- دنباله‌دارها
سوئیفت در مجموع بیش از ۲۰۰۰ فوران پرتو گاما و ۱۴۰۰ ابرنواختر را مشاهده کرد و آخرین رصد علمی خود را در ۲۰ اکتبر انجام داد. نام این رصدخانه نیز در سال ۲۰۱۸، به‌یاد پژوهشگر ارشد مأموریت که یک سال پیش از آن درگذشته بود، به «رصدخانه نیل گرلز سوئیفت» تغییر یافت.
اهمیت این پایان برای مأموریت‌های فضایی
پایان کار سوئیفت فقط درباره سقوط یک تلسکوپ قدیمی نیست. تلاش برای نجات آن نشان داد که فضاپیماهای رباتیک خدماتی می‌توانند در آینده برای تعمیر، جابه‌جایی یا افزایش عمر تجهیزات مستقر در مدار به کار گرفته شوند، هرچند عملیات LINK این بار موفق نشد.
بازگشت اجسام بزرگ فضایی نیز رویدادی غیرمعمول نیست. طبق گزارشی مربوط به سال ۲۰۲۵، روزانه به‌طور میانگین دست‌کم سه جسم بزرگ، ازجمله ماهواره‌های ازکارافتاده و بقایای موشک‌ها، به زمین بازمی‌گردند و انتظار می‌رود با افزایش منظومه‌های بزرگ ماهواره‌ای، این روند در سال‌های آینده شدت بگیرد.
جمع‌بندی
سوئیفت با وجود طراحی برای یک مأموریت دوساله، بیش از ۲۲ سال به رصد جهان ادامه داد و هزاران فوران پرتو گاما و ابرنواختر را ثبت کرد. عملیات نجاتش موفق نبود، اما تجربه به‌دست‌آمده از آن می‌تواند برای توسعه روش‌های سرویس و افزایش عمر ماهواره‌ها در مدار پایین زمین مفید باشد.